Tiele-dag 2017

De Tiele-dag stond dit jaar in het teken van de problemen rondom het bewaren van digital born bronnenmateriaal. In Museum Meermanno, waar op dit moment de tentoonstelling Conn3ct te zien is, werden de toehoorders welkom geheten door voorzitter van de Tiele-Stichting Hanca Leppink. Zij leidde de middag in met haar ervaringen met omgang met archieven als directeur-uitgever bij Luitingh-Sijthoff. Vroeger werd bij uitgevers vaak netjes gearchiveerd in kaartenbakken. De kaartenbakken zijn in de loop der jaren vaak verdwenen – door verhuizingen, bezuinigingen en personeelswisselingen. Hanca Leppink pleit daarom voor een hernieuwde aandacht bij uitgevers voor archivering. Maar wat bewaar je? En hoe?

Frans Smit, beleidsadviseur en docent op de Archiefschool en bij Archiefwetenschappen aan de UvA, laat zien dat het daar in de praktijk vaak aan schort. Hij schat in dat meer dan de helft van alle bedrijven zijn digitale archieven niet op orde heeft. Er zijn bovendien geen afdoende antwoorden op de vraag hoe je digitaal archief het beste kunt bewaren en toegankelijk houden. Hij onderscheidt twee scholen in het denken over digitale archivering. De hoopvolle, die veronderstelt dat alle digitale archiefstukken goed geordend bewaard kunnen worden als je er maar vanaf het begin voor zorgt dat ze geregistreerd en in een vooraf bedachte structuur wordt vastgelegd, en de moedeloze, die alle hoop heeft laten varen dat organisaties moeite doen om hun digitale archief goed op orde te krijgen en te houden. Hoewel Frans Smit erkent dat de moedeloze school met oog op de huidige situatie zeker recht van spreken heeft, kiest hij voor de hoopvolle met het advies om geld, tijd en moeite in uw digitale archief te steken.

 

Jos van Waterschoot is conservator bij de Bijzondere Collecties van de universiteit van Amsterdam. Tijdens zijn lezing, spreekt hij zijn zorgen uit over het digitale gat dat is ontstaan in de overgangsfase tussen fysiek en digitaal. Hij denkt terug aan zijn start bij de Bibliotheek van het Boekenvak, 30 jaar geleden, toen hij bij Vers van de Pers tassen vulde met prospectussen en fondscatalogi van verschenen boeken, om deze vervolgens op systeemkaartjes te beschrijven. Nu sturen uitgevers sporadisch digitale nieuwsbrieven, die een paar maanden later al verlopen links, en dus verdwenen informatie, bevatten. Hierdoor gaat voor toekomstige boekwetenschappers een schat aan informatie verloren. Uitgeverijen kunnen zelf helpen om dit probleem aan te pakken. Hierbij is het belangrijk om bewustwording te creëren bij 1) uitgevers van het belang van hun bedrijfsvoering voor boekwetenschappelijk onderzoek en 2) bij bibliotheken over wat bewaard dient te worden. Hierbij ziet Jos ook mogelijkheden voor samenwerking met de archiefwereld, waar men al langer met deze problematiek bezig is.

 

Barbara Sierman, Digital Preservation Manager bij de Koninklijke Bibliotheek, start haar presentatie met een greep uit de vele mogelijkheden die digitaal bronnenmateriaal bieden voor onderzoek. Maar welke informatie bewaar je, en hoe bewaar je het op een manier dat de content in de toekomst nog leesbaar is, zoals een luisterboek met CD-ROM? Organisaties zoals de KB veranderen fundamenteel in de overgangsfase van fysiek naar digitaal. Het bewaren van digital born bronnenmateriaal maakt dat er een nieuw vak ontstaat, waarbij standaarden, beleid, opleidingen, etc. geheel nieuw moeten worden ingericht. Ze pleit voor het versterken van samenwerking om deze vraagstukken te beantwoorden.

 

Tot slot werd de Tiele-scriptieprijs uitgereikt, gesponsord door de Nederlandse Taalunie. De jury bestond dit jaar uit Saskia van Bergen, Fleur Praal en Erik Geleijns (voorzitter). Zij kozen voor de scriptie van Kim de Groot, getiteld Un belle series de perles.De Collection spéciale van Engelbert August van Arenberg en de bewaring van nationaal geschreven erfgoed in negentiende-eeuws België. De jury van de scriptieprijs noemt het een ‘inspirerend verhaal […] dat op iedere bladzijde raakt aan mogelijkheden voor nieuw onderzoek’, ze kijken daarom reikhalzend uit naar dat vervolg. Kim de Groot lichtte kort haar scriptie toe over de rol van particuliere verzamelaars bij het ontstaan van publieke erfgoedcollecties in België. Het was een mooie illustratie dat kwesties rondom de bewaring van gedrukt erfgoed van alle tijden zijn.

In het prachtige souterrain van Museum Meermanno werd er onder het genot van een borrel nog lang nagepraat.